zmiany w zakresie dziedziczenia ustawowego

Dzień 28 czerwca 2009 roku jest dniem, w którym całkowitej zmianie uległy zasady dziedziczenia ustawowego obowiązujące od niemalże pięćdziesięciu lat. Nowelizacja Kodeksu cywilnego stanowi odpowiedź na liczne głosy krytyczne dotyczące kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia z mocy ustawy. Ostatecznie znacząco poszerzono i zweryfikowano wielkość sched spadkowych i kolejność osób upoważnionych do dziedziczenia.

Dzięki niniejszym zmianom dziedziczenie przez gminę (która nadal zaliczana jest spadkobierców ustawowych) zostało ograniczone do zupełnie marginalnych sytuacji, co pozwoli uniknąć tragicznych nieraz sytuacji prowadzących do przejścia na jednostkę samorządu terytorialnego majątku zmarłych, pozostawiając bez jakichkolwiek roszczeń osoby bliskie, ale nie wskazanych dotychczas w przepisach Kodeksu cywilnego.

Przykładem szczególnej niesprawiedliwości dotychczas obowiązujących przepisów jest sytuacja, w której w jednym wypadku ginie małżeństwo, a ich niepełnoletnie dziecko – np. na skutek odniesionych ran – umiera dopiero po jakimś czasie. W takiej sytuacji – w braku testamentu – cały majątek rodziców przypadał temu dziecku. Z kolei, po śmierci dziecka – jako niepełnoletniego, a zatem pozbawionego zdolności testowania – spadek (obejmujący majątek zmarłych rodziców) dziedziczyła gmina ostatniego miejsca zamieszkania. Zdarzało się, że była to gmina miejsca zamieszkania dziadków, którzy po śmierci rodziców zajęli się ich dzieckiem. Dla dziadków tych ustawodawca dotychczas nie przewidywał w ogóle schedy spadkowej.

Nowe przepisy dotyczą jednak wyłącznie spadków otwartych od dnia wejścia ich w życie, a zatem nie regulują zasad dziedziczenia po osobach, które zmarły przed 13 czerwca 2009 roku.

Oczywiście pamiętać należy, że – jeżeli dla kogoś przygotowany przez ustawodawcę krąg spadkobierców oraz kolejność i proporcje dziedziczenia nie odpowiadają, to – o ile dysponuje pełną zdolnością do czynności prawnych – powinien sporządzić testament i rozrządzić w nim swoim majątkiem według swojego uznania. Szczególnie wskazane wydaje się pozostawienie ostatniej woli przez osoby majętne – wyraźne wyrażenie woli przez spadkodawcę może zapobiec także ewentualnym konfliktom w rodzinie po jego śmierci.

opracował: Jacek Olma